Łeba nad morzem oraz inne miejscowości

wczasy, wakacje, urlop

Bitwa pod Cedynią

19 wrzesień 2011r.

Położona na skraju pradoliny Odry, na południowy zachód od Chojny CEDYNIA jest najdalej na zachód położonym miastem Polski. Dziś jest ono niewielkie, liczy ok. 1800 mieszkańców. W historii naszego kraju odegrało jednak niepoślednią rolę. 24 czerwca 972 roku wojska Mieszka l stoczyły w pobliżu Cedyni zwycięską bitwę z wojskami niemieckimi margrabiego Hodona, co zadecydowało o przynależności Pomorza do Polski. Ziemia cedyńska to bardzo stary obszar osadniczy, zamieszkany już w VII—VI w. p.n.e. przez prasłowiańskie ludy kultury łużyckiej. Ślady grodziska z tamtej odległej epoki badają archeologowie od szeregu lat. W IX w. n.e. na stromym zboczu Odry (rzeka aż do XVIII w. podchodziła bezpośrednio pod miasto, w czasie regulacji przesunięto jej łożysko na zachód) powstał graniczny gródak plemienny słowiańskich "Licikawiczów" i osada rolniczo-rzemieślnicza. Gródek zbudowano specjalnie na szlaku wiodącym z krojów połabskich i środkowych Niemiec na Pomorze. Po objęciu krainy "Licikawiczów" przez Mieszka I, co nastąpiło ok. 960 roku, gródek rozbudowano w potężną twierdzę. Leżała ona na wyniosłym brzegu Odry. Od przeprawy na rzece do bramy grodzkiej wiodła głębokim wąwozem droga. Silna konstrukcja drewniano-ziemna wałów, charakterystyczna dla budownictwa obronnego wczesnej epoki piastowskiej, skutecznie zabezpieczała gród, pod którym dwanaście lat później — w 972 r. stoczyli wojownicy polscy pierwszą, poświadczoną spisanym przekazem kronikarskim bitwę. Pisarz z tego okresu, Brunon z Ouerfurtu, walki pod Cedynią skwitował krótko, lecz wymownie: Książę Mieszko sztuką zwyciężył. Drugi opis tej bitwy, najstarszej w dziejach Polski, wyszedł spod pióra biskupa merseburskiego Thietmara, autora słynnej kroniki dziejów Niemiec i Słowiańszczyzny — obejmującej lata 908—1018: Dostojny margrabia Hodo zebrawszy wojsko, napadł z nim na Mieszka (...) Na pomoc margrabiemu pospieszył z rycerstwem ojciec mój, graf Zygfryd (...) W starciu z Mieszkiem w dzień św. Jana Chrzciciela odnieśli oni zrazu sukces, lecz po nadejściu posiłków, w miejscowości zwanej Cedynią brat Mieszka Czcibor zadał im klęskę, kładąc trupem wszystkich najlepszych rycerzy oprócz samych grafów. Na podstawie studiów topograficznych wokół dzisiejszej Cedyni oraz na podstawie lakonicznych wzmianek kronikarskich współczesny archeolog, Władysław Filipowiak, dyrektor Muzeum Narodowego w Szczecinie, zrekonstruował przebieg zmagań pod Cedynią. Bitwa toczyła się w dwu fazach. Mieszko podzielił swe siły na dwie grupy. Z pierwszą pod swym osobistym dowództwem stawił opór wojskom margrabiego Hodona na samym brzegu Odry, broniąc przeprawy. Po zażartym starciu jego oddziały w pozorowanej panice rozpoczęły odwrót do grodu w Cedyni, biegnąc w górę drogą prowadzącą głębokim jarem o urwistych brzegach. Za nimi ruszyły zwycięskie — w swym przekonaniu — zastępy niemieckie oraz margrabiowie Hodon i Zygfryd. Gdy wszystkie siły niemieckie znalazły się w jarze, wówczas Czcibor, brat Mieszka I, z drugą grupą wojsk polskich, obsadzających u góry strome stoki jaru, zamknął odwrót ku Odrze, a wojownicy Mieszka zablokowali jar przed bramą grodu... Zasadzka była chytrze obmyślona i doskonale zrealizowana. Z wojsk Hodona nie uciekł nikt... stąd opinia kronikarza: Mieszko sztuką zwyciężył. Sztuką dowodzenia — uzupełnijmy kronikarza — umiejętnością wyboru miejsca i czasu bitwy. Bitwa ta przypieczętowała władztwo Piastów nad Pomorzem Zachodnim. W okresie rozbicia dzielnicowego, ok. 1138 r. Polska straciła Cedynię na rzecz Pomorza. Odzyskał ją dla Polski Henryk Brodaty w 1236 r. W 1240 r. zajął Cedynię na krótki czas książę pomorski, Barnim I. W latach 1252-1253 tereny te opanowali Brandenburczycy. W XIII w. osiadł w Cedyni zakon cysterek, który od 1356 r. stał się właścicielem miasta. Leżąca na ważnym szlaku handlowym osada zaczęła się szybko rozwijać. Około 1299 r. uzyskała przywileje miejskie; nigdy już jednak nie uzyskała murów obronnych. W latach 1402—1454 miasto wraz z całą Nową Marchią znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego, a w 1555 r. przeszło ponownie w ręce Brandenburgii. W swych dziejach Cedynia była wielokrotnie niszczona. W 1638 r. zniszczeń dokonały tu wojska szwedzkie, a w latach 1699 i 1722 - pożary. W latach 1820-1860 prowadzono prace przy regulacji Odry, które odsunęły rzekę ku zachodowi i pozwoliły na dalszą rozbudowę miasta na przyległych terenach nizinnych. Znaczenie Cedyni było jednak nadal małe. Podczas II wojny światowej miasto zostało zniszczone w 45 proc. Wyzwolenie nastąpiło 3 II 1945 r. Zachowały się liczne zabytki świadczące o historii miasta: kościół granitowy z 2. połowy XIII w. Ruiny klasztoru przebudowanego w XIV i XV! w. wypalone w II wojnie światowej. Ratusz z 1840 r. Liczne pamiątki przeszłości od czasów prehistorycznych (kultura łużycka) po średniowieczne, gromadzi miejscowe Muzeum Regionalne. W północnej części miasta, na 60-metrowym wzgórzu górującym nad Odrą znajduje się obecnie najcenniejszy zabytek Cedyni - prasłowiańskie grodzisko. Ma ono kształt cypla o zarysie trójkątnym. Oddzielone jest fosą od pozostałej części naturalnego wzgórza. Zachowały się ślady wału obronnego, który niegdyś wzmocniony był dużymi kamieniami. Gród trwał do XII w. W 196*5 r. wzniesiono tu pomnik: zrekonstruowany fragment drewnianego ostrokołu i stylizowana skorupa z urny z napisem Pamięci praojcom, zwycięzcom bitwy pod Cedynią w roku 972 w Tysiąclecie Państwa Polskiego składają hołd mieszkańcy ziemi szczecińskiej. Drugi pomnik upamiętniający bitwę cedyńską znajduje się na niedalekiej od miasta Górze Czcibora. U stóp góry, przy drodze, znajduje się mozaika przedstawiająca walkę wojów polskich i niemieckich. Pomnik przedstawia stylizowanego orła, dłuta szczecińskich plastyków, Czesława Wronka i Stanisława Biżka.

ocena 4,3/5 (na podstawie 11 ocen)

Odra, wybrzeże, wybrzeże zachodnie, pomorze, historia