Łeba nad morzem oraz inne miejscowości

wczasy, wakacje, urlop

Starogard Gdański

08 październik 2011r.

Był tu wczesnośredniowieczny gród pomorski, wymieniony w przekazie z 1186 r. w formie Starigrod. W 1198 r. książę Grzymisław ze Świecia osadził na tym terenie konwent rycerski joannitów. Czasy te przypomina krzyż maltański w herbie miasta oraz nazwa "Święty Jan" (albo Wzgórze Joannitów), odnosząca się do położonego za miastem (na lewym brzegu rzeki Wierzycy) wzniesienia. Tam właśnie stal w XIII i XIV w. zespół budynków klasztornych i romański kościół św. Jana, zniszczony po barbarzyńsku w XVII w. przez Szwedów. W czasie panowania Wacława II czeskiego przeszła prawobrzeżna osada Starogard w ręce magnata pomorskiego Piotra Święcy, a ten odstąpił ją bezzwłocznie Krzyżakom. W1360 r. nabyli oni także posiadłość joannitów, nazwaną w dokumencie Stary Starogard. Wieś Starogard leżała przy via mercatorum, sławnej drodze handlowej we wczesnym średniowieczu. Być może, iż stał tu również gródek, przy którym pobierane było cło. Już w 1 poł. XIV w. przekształciła się ona w miasto, które uzyskało w 1348 r. od Krzyżaków prawo miejskie chełmińskie. Rządy w nim sprawowali Niemcy, ale ogół ludności był pochodzenia słowiańskiego. Mieszkała tutaj również garść Prusów, osiadłych zapewne w okresie podboju ich ziem na prawym brzegu Wisły przez Zakon Krzyżacki. Po lokacji teren miasta z czworobocznym rynkiem pośrodku Baszta Bramy Gdańskiej w Starogardzie Gdańskim i siecią istniejących do dzisiaj uliczek otoczony został w XIV w silnymi murami obronnymi z zespołem baszt i 5 bramami. Z fortyfikacji tych pozostały znaczne fragmenty po zachodniej i północnej stronie średniowiecznego założenia oraz baszta Młyńska i przebudowana na mieszkanie baszta przy nie istniejącej bramie, od której wiodła droga do Chojnic. Najlepiej zachowana baszta Bramy Gdańskiej, broniona niegdyś przez cech szewców, pełniła w XVIII w. rolę kaplicy, w XIX w. służyła Prusakom za więzienie, przed wojną była policyjnym aresztem, a w okresie okupacji hitlerowcy katowali w niej i mordowali miejscowych Polaków. Przy zachodnim ciągu murów wznosi się okazały kościół św. Mateusza z 1 poł. XIV i XV w., z prześlicznym szczytem zachodnim, nie mającym równego (poza Gdańskiem) na Pomorzu Wschodnim. W wystroju wnętrza, głównie barokowym, najwyżej są cenione freski z XV w., widoczne nad tukiem tęczy. Niezwykle trudne, wręcz tragiczne były losy Starogardu w minionych wiekach. Rujnowany oblężeniami w czasie wojny 13-letniej i w okresie "potopu", niszczony parokrotnie pożarami, wyludniany przez zarazy, nie zdołał nigdy dojść do większego znaczenia i zamożności. Bywał jedynie miejscem obrad sejmików partykularnych, a w sąsiadującym z miastem majątku rezydowali starostowie niegrodowi. Po rozbiorach wybudowali Prusacy w Starogardzie koszary (dziś ul. Paderewskiego 11), w których osadzono wojsko z myślą o germanizacji miasta i okolicy. Skierowano też do miasta rzemieślników i kupców niemieckich. W okresie wojen napoleońskich wrócił Starogard na krótko pod władzę wojsk polskich, ale nie uniknął dalszych ciosów w postaci danin i innych dolegliwości podczas postojów i przemarszów oddziałów francuskich, rosyjskich czy pruskich. Nędza długo jeszcze nękała mieszkańców, zwłaszcza Polaków, traktowanych wrogo przez władze pruskie. Dopiero po wybudowaniu dróg bitych i w 1871 r. linii kolejowej Berlin - Królewiec nastały możliwości poprawy bytu ludności. Zaczęto budować fabryczki, wprowadzać urządzenia komunalne i otwierać niemieckie szkoły. Z całą siłą przystąpiono od germanizacji ludności kociewskiej. Powolne władze powiatowe, sąd, nauczyciele, wojskowi miejscowego garnizonu prześcigali się w akcjach wynarodowienia. Działaniu temu przeciwstawiły się twardo różne polskie organizacje, jak np. Towarzystwo Ludowe, Zjednoczenie Zawodowe Polskie i inne. Wielkie zasługi w obronie ludności polskiej położyła prasa, m.in. "Gazeta Grudziądzka" W. Kulerskiego, "Gazeta Gdańska" B. Milskiego, ..Pielgrzym" pelpliński i inne W okresie międzywojennym był Starogard nadal siedzibą władz powiatowych i rozrósł się na duży ośrodek przemysłowy, w którym pracowało około 2500 robotników. Liczba ludności powiększyła się od 1920 r. o około 5 tysięcy, rozwijało się prywatne budownictwo mieszkaniowe, wzniesiono po 1934 r. okazały kościół św. Wojciecha. Nie brakowało, zwłaszcza biednej ludności, powodów do niezadowolenia, wywołanego wyzyskiem robotników przez właścicieli fabryk. Obronę robotników organizowała PPS, działała także KPP. Bardzo poważną rolę w krzewieniu oświaty i kultury szerzyło miejscowe i okoliczne nauczycielstwo. Wśród działaczy społecznych wysunął się na czoło Tomasz Pokorniewski, wytrawny animator życia narodowego w Gdańsku, rządzonym do 1918 r. przez Prusaków. Do Starogardu przeniósł się w 1920 r. Dziwnym zrządzeniem losu nie Gdańsk i nie Starogard, którym poświęci! po kilkanaście lat wytężonej pracy społecznej, ale Sopot uczcił go nazwą ulicy, mimo dorywczych tylko kontaktów Pokorniewskiego z tym miastem. Okupacja hitlerowska przyniosła zagładę polskiej inteligencji, wymordowano wszystkich Żydów i chorych ze szpitala psychiatrycznego z przedmieścia Kocborowo. Mordowano w pobliskim Lesie Szpęgawskim, gdzie zginęło około 7 tys. osób. Wielu wysiedlono, a ponad tysiąc mieszkańców Starogardu wysłano na roboty przymusowe. Zorganizowane rychło różne formy ruchu oporu kontynuowane były przez cały okres okupacji. Po wyzwoleniu przez armię radziecką w dniu 6 III 1945 r. rozpoczął się dla Starogardu nowy okres jego historii, największego rozwoju w jego dziejach. Z 14 tys. mieszkańców w 1945 r. rozrósł się do ponad 42 tys. w 1979 r., z czym wiązała się oczywiście rozbudowa na obszarze liczącym obecnie 20 km2. Starogard Gdański, gdyż taka jest jego od 1950 r. nazwa, jest trzecim po Gdańsku i Gdyni ośrodkiem przemysłowym województwa gdańskiego, centrum handlowym dla rozleglej okolicy, posiadającym własną komunikację autobusową i powiązanie gęstą siecią linii samochodowych, a także koleją z całym terenem Pomorza Gdańskiego. Wysoko rozwinięte szkolnictwo podstawowe i średnie, energicznie pracujące placówki kulturalne, m.in. Dom Kultury, różne akcje kulturalno-oświatowe i turystyczno-wypoczynkowe, działalność służby zdrowia itp. stawiają Starogard Gdański na czele innych miast Kociewia. Wyrazem uznania ze strony najwyższych władz państwowych dla osiągnięć miasta we wszystkich dziedzinach gospodarki, a zwłaszcza przemysłu było odznaczenie go w 30 rocznicę wyzwolenia Orderem Sztandaru I Klasy. Niewątpliwie słusznie nazywany jest Starogard Gdański stolicą regionu kociewskiego. Reprezentuje ten region wystawa historyczno-etnograficzna, pomyślana jako zalążek Muzeum Kociewia. Na skutek zniszczeń wojennych i pożarów, a zwłaszcza ostatniego, który w 1792 r. zamienił miasto w zgliszcza, Starogard Gdański jest ubogi w zabytki. Prócz fary i resztek gotyckich fortyfikacji godny uwagi jest ratusz z XVIII w., ale ukształtowany dopiero kilkoma rozbudowami w XIX w. Z 1802 r. pochodzi neogotycki kościół św. Katarzyny. Przy dawnym rynku, dziś pl. 1 Maja zachowało się parę starych, przebudowanych kamieniczek; skromniejszedomki o ładnych bryłach zobaczyć można przy kilku ulicach. W dzielnicy młynów znajduje się okazały eklektyczny pałac z końca XIX w., mieszczący obecnie przedszkole i żłobek. Starogard Gdański jest miastem pomników i tablic pamiątkowych. Uczczono nim pomordowanych w czasie wojny obywateli miasta, poległych żołnierzy radzieckich, harcerzy, działaczy itp. Ozdobę miasta stanowią rozlegle parki, jeden (z 1928 r.) w wielkiej pętli Wierzycy, przed zachodnim ciągiem murów obronnych, a drugi w rejonie Strzelnicy - tradycyjnym miejscu wypoczynku i rekreacji mieszczaństwa starogardzkiego. Obok, na terenie stadniny koni urządzony jest obszerny park leśny, a w parku przyszpitalnym w Kocborowie, bardzo starannie utrzymanym, zobaczyć można liczne okazy rzadkich drzew. Pas bujnej zieleni towarzyszy na terenie miasta krętemu biegowi rzeki Wierzycy. W jednej pętli przy ul. Harasa wybudowany został po wojnie piękny Stadion Tysiąclecia.

ocena 4,3/5 (na podstawie 11 ocen)

Wyjedź na wakacje nad morzem nad polski Bałtyk.
wczasy, Starogard Gdański, pomorze, muzeum, Kociewie